Kijk op het juiste moment omhoog boven Toulouse, Hamburg of Broughton en u ziet misschien iets dat meer op een walvis lijkt dan op een vliegtuig. Het is een BelugaXL, en vrijwel zeker vervoert hij een deel van een ander vliegtuig.
Airbus bouwt zijn vliegtuigen in delen, verspreid over Europa, en voegt ze samen op een klein aantal eindmontagelijnen. Sinds 1971 vervoert het de grootste van die delen door de lucht, met drie generaties speciaal gebouwde transportvliegtuigen. De foto's bij dit artikel komen uit ons eigen album en samen laten ze alle drie de generaties zien.
Waarom de onderdelen vliegen
Airbus begon als samenwerkingsverband van Europese fabrikanten. Bij de A300, het eerste toestel, bouwde Groot-Brittannië de vleugels, Duitsland de voor- en achterromp en Spanje de staart, waarbij ook Frankrijk en Nederland een deel van het werk deden. De eindmontage vond plaats in Toulouse, volgens deze geschiedenis van de Super Guppy-vloot van Airbus.
Die delen waren te groot voor het spoor, en over de weg of over zee duurde het dagen. Daarom besloot Airbus vanaf het begin ze te vliegen. De vraag was waarmee.
Super Guppy: de eerste transporters van Airbus waren Boeings
Het antwoord kwam uit het Amerikaanse ruimtevaartprogramma. In het begin van de jaren zestig moest NASA Saturnus-raketstadia van de westkust naar Florida brengen. Jack Conroy, een voormalig verkeersvlieger, richtte Aero Spacelines op en bouwde Boeing 377 Stratocruisers, de civiele versie van het militaire transportvliegtuig C-97, om tot buitenmaatse vrachtvliegtuigen. De Super Guppy maakte zijn eerste vlucht in augustus 1965.
De versie die Airbus wilde, was de Super Guppy Turbine, die in 1970 voor het eerst vloog. Die verving de zuigermotoren door T56-turboprops, dezelfde motor als in de C-130 Hercules, en was de eerste Guppy met een cockpit onder druk. Onder die enorme bovenromp zaten een cockpit van de Boeing 377, de vleugels, het grootste deel van de staart en het hoofdlandingsgestel, plus een neuswiel van een Boeing 707.
Dus ja, de eerste onderdelentransporters van Airbus waren Boeings. Airbus nam zijn eerste Super Guppy Turbine in 1971 in gebruik en een tweede in 1973. Een overeenkomst uit 1979 voegde er nog twee toe, en ditmaal had Airbus de productierechten. De Franse maatschappij UTA bouwde ze als hoofdonderaannemer, dus de laatste twee Guppy's op Boeing-basis zijn voor Airbus in Frankrijk gebouwd. Mentour Pilot vertelt het hele verhaal.
Airbus exploiteerde de dienst onder de naam Airbus Skylink. De vier toestellen begonnen met onderdelen van de A300 en gingen daarna ook onderdelen voor de A310, A300-600, A320, A330 en A340 vervoeren.
Ze hadden één zwakte. Om te laden klapte de bemanning de hele neus open, waarvoor de stuurkabels en bedrading moesten worden losgekoppeld en vóór elke vlucht weer aangesloten en getest. Toen de productie groeide, kon een verouderde vloot met een trage laadcyclus het niet meer bijbenen.
A300-600ST Beluga: gebouwd voor de klus
Airbus antwoordde met een eigen toestel. In 1991 begon het werk, onder leiding van Super Airbus Transport International, een bedrijf van Aérospatiale en Deutsche Aerospace. Ze namen het verkeersvliegtuig A300-600, verlaagden de cockpit en bouwden daarboven een enorme laadruimte. De officiële naam was A300-600ST, van Super Transporter. Iedereen noemde hem de Beluga, en Airbus maakte die bijnaam uiteindelijk officieel.
De eerste Beluga vloog op 13 september 1994 en kwam in januari 1996 in dienst. De laadruimte is 37,7 meter lang en heeft een diameter van 7,4 meter, bij een laadvermogen tot 47 ton. De lading gaat naar binnen via een deur boven de cockpit, zodat de stuurkabels verbonden blijven en de omlooptijd veel korter is. De Beluga-geschiedenis van Flightradar24 bevat meer details.
Er werden er vijf gebouwd. De eerste vier waren medio 1998 geleverd en de vijfde, F-GSTF, volgde in januari 2001. De Super Guppy's gingen in 1996 en 1997 met pensioen. Eén ging naar NASA in ruil voor onderdelen van het Europese ruimtevaartagentschap ESA voor het internationale ruimtestation ISS en vliegt nog steeds voor het agentschap. De andere drie zijn bewaard in Bruntingthorpe in het Verenigd Koninkrijk, in Aeroscopia in Toulouse en op het Airbus-terrein in Hamburg.
De Beluga bouwde ook een reputatie op met bijzondere opdrachten. In 1999 vloog hij het schilderij De Vrijheid leidt het volk van Delacroix van Parijs naar Tokio. In 2006 bracht hij het Columbus-laboratorium voor het internationale ruimtestation ISS. Tussen 2022 en begin 2025 bood Airbus de vloot zelfs aan voor charter aan derden, voordat de dienst werd stopgezet.
A330-743L BelugaXL: van alles meer
In de jaren 2010 brachten de A350 en de groeiende productie van smalrompvliegtuigen de Beluga-vloot aan zijn limiet. Airbus lanceerde de BelugaXL in 2014, ditmaal gebaseerd op de A330-200-vrachtversie. Hij vloog voor het eerst op 19 juli 2018 en kwam in januari 2020 in dienst.
De XL is zes meter langer en een meter breder dan de Beluga. Hij vervoert 51 ton over 2.200 zeemijl, ongeveer 30 procent meer dan zijn voorganger. Voor Airbus telt vooral het aantal vleugels. Een Beluga vervoert één A350-vleugel. Een BelugaXL vervoert er twee.
De zesde en laatste BelugaXL kwam in juni 2024 in dienst. Alle zes zijn gebouwd in Toulouse en worden door Airbus Transport International gevlogen tussen laadstations in Frankrijk, Duitsland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk. Volgens Airbus duurt een gemiddelde omloop ongeveer 70 minuten en verwacht het dat de vloot in 2027 jaarlijks 9.500 uur vliegt, aldus het bericht over de laatste BelugaXL.
En ze lachen. Door de ogen en de grijns die op elke XL zijn geschilderd, kijkt u nauwelijks naar een landende XL zonder terug te lachen.
Het einde van de oorspronkelijke Beluga
De oorspronkelijke vloot ging begin 2026 uit dienst. F-GSTF, de jongste, maakte op 29 januari zijn laatste vlucht naar Hawarden, naast de Airbus-vleugelfabriek in Broughton, waar hij een educatief centrum voor wetenschap en techniek wordt, zoals The Aviationist meldde. In juni kreeg Beluga ST nr. 4 een permanente plek in Aeroscopia in Toulouse, hetzelfde museum waar Super Guppy nr. 2 staat. Twee generaties Airbus-transporters delen nu één dak.
Wat de Beluga's ons leren over buitenmaatse lading
Elk van deze toestellen is ontworpen rond volume, niet rond gewicht. De Beluga tilt ongeveer een derde van wat een Antonov An-124 kan, maar zijn laadruimte past bij de lange, lichte onderdelen die Airbus bouwt. Airbus koos eerst de vorm van de laadruimte en nam het laadvermogen dat daarbij hoorde voor lief.
Wij beginnen op dezelfde manier wanneer een aanvraag voor buitenmaatse lading op ons bureau op Schiphol belandt. Motoren, rotorbladen, satellietonderdelen en productiegereedschap worden zelden door gewicht beperkt. Wat het toestel bepaalt, is de lengte en hoogte van de lading, de afmeting van de laaddeur, de manier van laden en of de luchthavens aan beide kanten over de apparatuur en de baan beschikken om het aan te kunnen.
In onze gids over luchtvrachtcharter lopen we in die volgorde door lading, vliegtuig, luchthaven en planning. Voor lichtere zendingen vergelijkt onze gids over kleine vrachtvliegtuigen de opties. En als de A330 waarop de BelugaXL is gebaseerd u interesseert, begin dan met de A330 en zijn drie motoropties en lees daarna hoe airlines hun A330-motoren kozen.
Aan u het woord
Airbus is niet de enige fabrikant met een eigen buitenmaats transportvliegtuig. Ook Boeing heeft er een, en dat vervoert 787-onderdelen tussen continenten. Weet u hoe het heet en van welk toestel het is omgebouwd? Deel uw antwoord met ons op LinkedIn of Facebook.
Een hint om u op weg te helpen. Het heeft vier motoren, dus het is geen BelugaXL in vermomming.
Vanuit Schiphol de lucht in de gaten houden
Vanuit ons kantoor zien we veel vliegtuigen, maar weinig toestellen krijgen het team zo aan het praten als de Beluga's. Ze herinneren ons eraan dat het juiste vliegtuig begint bij de klus zelf. Hebt u een lading die niet in een standaard vrachtvliegtuig past, bekijk dan onze vrachtchartering of vraag een offerte aan. Ons team loopt de opties graag met u door.






